می‌توان بدون کینه زندگی کرد؟

می توان بی‌کینه زندگی کرد؟ نه تنها زندگی که حتا می‌توان بی‌کینه در سخت‌ترین زمان‌ها و شرایط حکومت کرد. مثل حکومت امام علی علیه السلام، و در روزگار ما مثل گاندی و ماندلا. آرامشی که همیشه در عرصه‌ی سیاسی هند شاهد آنیم، چنان که از آغاز استقلال تا به امروز هیچگاه در هند کودتای نظامی رخ نداده است؛ دولت‌ها با تکیه بر رای مردم تغییر کرده‌اند. به عکس پاکستان را ببینید، تاریخ معاصرش را کودتاهای نظامی رقم زده است. آرامش و طمانینه‌ای که در تغییر نظام در افریقای جنوبی شاهدش بودیم ریشه‌ی عمیقی در روح بزرگ و پر طمانینه‌ی ماندلا داشته و دارد، پس از سی سال از زندان بدون کینه به میان مردم آمد و بدون جاری شدن قطره‌ای خون، افریقای جنوبی چهره‌ای نو پیدا کرد.

زندگی امام علی سرشار از تلخی‌های بسیاری است، که نشانه‌های آن را در نهج‌البلاغه به روشنی می‌بینیم، اما در همه‌ی سخنان او هیچ نشانه‌ای از کینه‌جویی نیست. برعکس این معاویه است که در کینه‌توزی مثل‌زدنی است. امام علی در نامه‌ی مشفقانه‌ای همین نکته را به معاویه یادآوری می‌کند:
"و نعوذ بالله من لزوم سوابق الشقاء": پناه بر خدا از این شقاوت ریشه‌دار.
در حادثه‌ی کربلا و شام، رفتار یزید با امام حسین و خاندان او تداوم همین کینه‌جویی بود که یزید به صراحت و با افتخار از آن یاد می‌کرد. امام علی مظلوم‌ترین شخصیت اسلامی است. در میان امامان نیز او از همه مظلوم‌تر است، چگونه او توانست به رغم این همه آزار و ستم و سکوت و رنج‌های سنگین دلی بی‌کینه داشته باشد؟
به سپاه خود پیش از جنگ با لشکر معاویه در صفین می‌گوید:
"با آن‌ها نجنگید تا آن‌ها پیشدستی کنند، زیرا شما بحمدالله دارای حجت هستید؛ همین که می‌گذارید تا آن‌ها جنگ را شروع کنند این خود حجت دیگری است به سود شما و زیان جنگ‌طلبان . هنگامی که به یاری خداوند آنان را شکست دادید، فراریان را نکشید، ناتوان‌ها را ضربت نزنید، زخمی‌ها را نکشید. زنان را با آزارتان به هیجان نیاورید، هرچند به شما دشنام دهند و متعرض آبروی شما شوند و به رهبران شما بدگویی کنند. زیرا توان بردباری آنان کمتر است".
کینه‌توزی وقتی با قدرت آمیخته شد، می‌شود شیوه‌ی حکومت معاویه که سال‌ها نام علی را ممنوع کرده بودند. ماموران حکومتی نام و نشان‌ها را بررسی می‌کردند تا اگر کسی نام علی را بر فرزندش می‌گذاشت او را مجازات می‌کردند. از این رو امام حسین اسم همه‌ی پسرانش را علی گذاشته بود.
بدون استثنا هر وقت برای شرکت در سمیناری، سخنرانی؛ به یکی از کشورهای اسلامی سفر می‌کنم، دفتر تلفن اتاق هتل را ورق می‌زنم.علی در کنار محمد بیشترین نامی است که مسلمانان برای فرزندان خود انتخاب می‌کنند، یعنی این صدایی است که هر لحظه میلیون‌ها بار در خانه و مدرسه و مزرعه و .. طنین می‌اندازد. نامی که محبت و مظلومیت از آن می‌تراود.
در کشور ما بسیار از علی سخن گفته می‌شود، نام علی را بر روی سال هم می‌گذاریم، یک بارهم که شده نشان دهیم از علی آموخته‌ایم که کینه نشانه‌ی اصلی رفتار ما نباشد. خانواده‌ی اکبر گنجی انتظار داشتند در شب‌های احیا اکبر در کنار خانواده باشد که نشد، بگذارند در عید فطر، که همه‌ی مسلمانان غرق شادمانی‌اند، خانواده‌ی گنجی نفسی تازه کنند؛ اگر هم نگذاشتند، این چند بیت نظامی را بخوانند. که سی سال در را بروی خود بسته بود و امروزه صدایی جهانی دارد:

حذر کن زان که ناگه در کمینی
دعای بد کند خلوت نشینی
زنی پیر از نفس های جوانه
زند تیری سحرگه بر نشانه
ندارد سودت آن گه بانگ و فریاد
که نفرین داده باشد ملک بر باد
بسا آیینه کاندر دست شاهان
سیه گشت از نفیر دادخواهان
خدایا حرف گیران در کمینند
حصاری ده که حرفم را نبینند

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (16)