تماشای خدا(3)

خدا انسان را به صورت خود آفرید! این آیه درباب اول سفر پیدایش کتاب مقدس دو بار تکرار شده است. سفر پیدایش هم از زمره قدیمترین کتاب های مجموعه کتاب مقدس و منسوب به موسا علیه السلام است.
انسان چگونه به صورت خدا آفریده شده است؟ خدا چه صورتی دارد؟ حال که انسان به صورت خدا آفریده شده؛ اگر خود را به درستی بشناسد و تماشا کند، خدا را تماشا کرده است؟
در داستان آفرینش، به روایت تورات، که کهنترین روایت دینی ست. خداوند انسان را در روز یا دوره ششم، پس از آفرینش زمین و آسمان و ماه و خورشید و گیاهان و... آفریده است. انگار انسان مُهر آفرینش است. با آفرینش انسان هستی معنی پیدا می کند. انسان معنای هستی ست؟
سخن ما بر سر تماشای خداست و نه مباحث شورانگیزی که در باره ی آفرینش آدم آمده است. دقیقترین بحث در باره ی آدم را می توانید، در دایره المعارف بزرگ اسلامی ببینید.( جلد اول، ص: 172 تا 192) البته بد نیست برای مقایسه، همین بحث را با مطلب پیرامون آدم که در جلد نخست دایره المعارف دین، زیر نظر میرچا الیاده درج شده، مقایسه کنید.( جلد اول، ص:27و28؛ متن انگلیسی
این تعبیر یا تابلو آفرینش انسان بر اساس صورت خداوند، در فرهنگ اسلامی تفسیر های جذاب و شور انگیزی پیدا کرده است. شاید پیش از همه و لطیفتر از همه ابن عربی در " فص آدم" در کتاب فصوص الحکم خود به این موضوع پرداخته است. از سخن او به همین نکته اکتفا می کنم که: "آدم مردمک چشم هستی ست! آدم صیقل آینه هستی ست! خداوند از چشم انسان ، هستی را تماشا می کند!"
ابن عربی بین صورت ظاهرانسان وصورت باطن، او تفاوت قایل است.
" صورت ظاهر انسان را خداوند از حقایق و صورت های عالم کرد و صورت باطن او را به صورت خود آفرید و از این روی در باره ی او گفت:" کنت سمعه و بصره" ( من شنوایی و بینایی او می شوم، و نگفت:" کنت عینه و اذنه" ( من چشم و گوش او می شوم)، و در میان دو صورت فرق نهاد.( ترجمه فصوص الحکم؛ دکتر محمد علی موحد؛ ص:165)
خداوند بینایی انسان است؟ شنوایی اوست؟ مگر در نماز وقتی بر پای می خیزیم نمی گوییم: خداوند سخن کسی را که خدا را می ستاید، می شنود! ما در اینجا از زبان خدا حرف می زنیم. ما خدا را تماشا می کنیم یا خدا انسان را تماشا می کند؟


سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (8)