اندکی تامل در نوشته دکتر سروش


دانشمند گرامی، جناب آقای دکتر سروش در مقاله تازه خود که در ۲۷ تیرماه ، با عنوان : بازی با دین مردم؟ در سایت جرس منتشر شده است؛
به عنوان شاهدی و مصداقی بر نوشته خویش مطلبی را از فقیه ارجمند آیه الله مومن روایت کرده اند:
( فقیهی چون آیت الله محمد مومن، عضو فقهای شورای نگهبان، صریحاً فتوا میدهد که جائز بل راجح است که به بد دینان و بدعت گذران تهمت زنا و لواط بزنیم تا از میدان به در روند و از شرّشان آسوده شویم.

آیت الله محمد مومن،مبانی تحریرالوسیله، ج ۲ ص۴۵۲
به گمانم دکتر سروش متن نوشته آیه الله مومن را ندیده اند، و یا دقیق نخوانده اند و یا نسخه مورد استناد ایشان به کلی متفاوت از نسخه ای است که اینجانب دیده ام و گرنه ممکن نبود چنین نسبتی را به آیه الله مومن بدهند. اتفاقا برعکس نقل قول دکتر سروش، آیه الله مومن کوشیده اند برای واژه باهتوهم تفسیری ارایه کنند تا با خرد و عدالت و انصاف سازگار باشد. تا جایی که می دانم ایشان تنها فقیهی بوده اند که در باره برداشت مشهور از حدیث کافی تردید و تشکیک کرده اند.
در صفحه ۴۵۱ جلد دوم کتاب مبانی تحریر الوسیله، موسسه تحقيقات و نشر معارف اهل البيت، در ذیل حدیث کافی ایشان نکته مهمی را با عنوان روشنگری آورده اند:
ببان‌: أن‌ّ ‌قوله‌: «باهتوهم‌» ترغيب‌ ‌في‌ إيراد البهتان‌ و الفرية عليهم‌، و إطلاقه‌ شامل‌ لقذفهم‌ بمثل‌ الزنا و اللواط، لكنّه‌ مبني‌ ‌علي‌ كون‌ المباهتة هنا بمعني‌ إيراد البهتان‌، و ‌هو‌ ‌غير‌ مسلّم‌؛ إذ ‌من‌ المحتمل‌ ‌أن‌ يراد ‌بها‌ جعلهم‌ متحيّرين‌ بإلزامهم‌ ببطلان‌ قولهم‌ بالحجج‌ القاطعة، ‌کما‌ ‌في‌ ‌قوله‌ ‌تعالي‌ فَبُهِت‌َ الَّذِي‌ كَفَرَ، فحاصل‌ الحديث‌: أنّه‌ ‌يجب‌ هتك‌ حيثياتهم‌ بذكر ‌ما فيهم‌، ‌کما‌ ‌يجب‌ جعلهم‌ مبهوتين‌ بإقامة الحجج‌ القاطعة ‌علي‌ بطلان‌ مقالتهم‌، و ‌مع‌ ‌هذا‌ الاحتمال‌ ‌فلا‌ حجّة ‌فيها‌ ‌علي‌ جواز قذفهم‌، ‌بل‌ إن‌ّ عمومات‌ حرمة القذف‌ و لزوم‌ الحدّ ‌به‌ محكّمة.

واژه باهتوهم، در صورتی که از آن مباهته -بهتان زدن- برداشت شود می تواند به معنای ترغیب در تهمت و دروغ مثل نسبت زنا و لواط، به کار رود. اما چنین برداشتی از باهتوهم مسلم نیست. احتمال دارد این واژه را چنین تعبیر
کنیم: با دلایل روشن و قاطع آنان را نسبت به بطلان سخنشان مبهوت نماییم. چنان که سخن خداوند متعال در قرآن هم همین است: پس ان کس که کفر ورزیده بود، مبهوت ماند.( سوره بقره ایه ۲۵۸)

نتیجه حدیث: سخن بر سر هتک آبروی افراد است منتها با استناد به مواردی که در آن ها وجود دارد. چنان که ایه هم کافران را با بیان دلایل روشن در ابطال سخنشان بهت زده تعریف کرده است. با چنین احتمالی دلیلی برای نسبت ناراست و دروغ به انان وجود ندارد؛ بلکه قاعده عمومی حرمت نسبت دروغ و لزوم اجرای حد بر کسی است که نسبت دروغ می دهد.

پیداست که سخن آیه الله مومن دقیقا بر عکس استنباط دکتر سروش است.
یکم: ایشان مطلقا فتوایی صادر نکرده اند.
دوم: تعبیر تا از میدان به در روند و از شرشان اسوده شویم ، در نوشته ایشان وجود ندارد.

سوم: نوشته ایشان تدقیق در متن حدیث و تشکیک در برداشت کسانی است که می خواهند از واژه باهتوهم ،حدیث کافی را وسیله ای و مجوزی برای بهتان زدن تفسیر کنند.
چهارم: آیه الله مومن قمی از زمره فقیهان آزاده و دقیق النظر ی هستند که همواره کوشیده اند در طرح نظر خود از معیارهای اصولی و ارزشی و فقهی فراتر نروند و سلیقه سیاسی مختار را بر نظر فقهی خویش حاکم نکنند.

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (20)