نکته های قرآنی ۱۰


دهم: عیسی کلمه ی خداوند
سوره مریم آن چنان سرشار از لطف و دقایق و میناگری خداوند ست که به گفت و نوشت نمی آید. نگاه به سوره مریم را به عنوان یک نکته قرآنی، انشاالله بعدا خواهم نوشت؛ حال سخن بر سر یکی از نکته های دل انگیز سوره مریم است، سوره های قران مجید، گویی از جنس الماسند، که به مقتضای موضوع یا موضوع های مطرح شده، تراش خورده اند. هر آیه موجی از تراش است تا برلیان سوره، مثل سوره مریم یا یوسف تحقق یابند. این تراش ها تقارن ها و یا تناسب ها و رنگ آمیزی های آسمانی دارند. خداوند میناگر ، آن ها را نقش زده است. و من احسن من الله صبغه؟

تعبیر کلمه خداوند به عنوان صفت، تنها برای عیسی علیه السلام در قران ذکر شده است. موسی گرچه کلیم خداوند بود و همسخن با خدای متعال، اما عنوان یا صفت کلمه خداوند، ویژه مسیح است. این عنوان از زبان یحیی بشارت دهنده ( آل عمران/۳۹) و نیز از زبان مریم مادر مسیح ( آل عمران / ۴۵) مطرح شده است. نکته مورد توجه در چکونگی بشارت بر مسیح، تفاوت دو عنوان مصدق برای یحیی و مبشر برای مریم است. فرشتگان به زکریا بشارت می دهند؛ خداوند به او پسری خواهد داد که آن پسر مصدق عیسی کلمه ی خداوند خواهد بود. افزون بر آن مستقیما نیز، سه تعریف برای مسیح در آیه ۱۷۱ سوره نساء بیان شده است. عیسی پسر مریم رسول خداوند، کلمه ای که بر مریم القاء شد و روح خداوندست. واژه روح الله نیز ویژه مسیح است. هیچ یک از پیامبران در قرآن مجید با این وصف ستوده نشده اند.


واژه کلمه! در ادبیات دینی مسیحیت اعتبار و شهرت بسیاری دارد. به گمانم مشهورترین آیه تمام انجیل ها و یا عهد جدید، بلکه تمام کتاب مقدس است! آیه نخست انجیل یوحنای رسول : در ابتدا کلمه بود و کلمه نزد خدا بود و کلمه خدا بود* همان در ابتدا نزد خدا بود.
عیسی علیه السلام در باور مسیحیان، همین ویژگی را داراست. کلمه بود و کلمه نزد خدا بود و کلمه خدا بود! پیداست با رازی روبرو هستیم. چگونه می توان از این راز گره گشایی کرد و معنای کلمه خداوند را دریافت؟ بدیهی ست در این باره با دو رویکرد مسیحی و اسلامی روبرو هستیم. گفتمان تثلیث در مسیحیت، کوششی برای این راز گشایی است. گرچه در سرانجام راه و مقصد، مثل همان نقش آن روی دیگرکتیبه، خواهیم خواند: کسی راز مرا داند که از این رو به آن رویم بگرداند! شاید این تفسیر راه به چایی ببرد! کلمه نشانه ای از حقیقت ناب است. مثل واژه آب که از آب حکایت می کند، منتها وقتی که ما همان واژه آب را با آب بنویسیم! نسبت عیسی مسیح با خداوند همینگونه است.
سه نگردد بریشم ار او را
پرنیان خوانی و حریر و پرند
رازگشایی از این نکته از دید مفسران قرآن مجید، نازک اندیشی هایی داشته است. زمخشری (د. ۵۳۸ ه) نوشته است: عیسی از این جهت کلمه خداوند خوانده شده است، که میلادش تنها با کلمه خداوند صورت پذیرفته است. طبرسی ( د. ۵۴۸ ه) که یکی از باشکوهترین تفاسیر قرآن مجید، تفسیر مجمع البیان را نوشته است؛ افزون بر نظر زمخشری، نکته دیگری هم دارد:
عیسی کلمه خداوند نامیده شده است، زیرا بدون پدر متولد شد. گفته شده است، همان گونه که مردم با کلمه خداوند راه را می یابند، با مسیح نیز هدایت می شوند. نسفی (د. ۷۱۰ ه)
اشاره به پدید امدن آغاز آفرینش دارد. واژه كن آغاز افرینش بود. مسيح نيز مثل همان آغاز آفرينش با كلمه پدید آمد!
ما انسان ها هیچ متاعی نداریم جز کلمه! تصور کنید هیچ کلمه ای در ذهن ما نباشد؟ چگونه بودن خود را حس خواهیم کرد؟ انگار در یک سیاهچال رها می شویم. کلمه خداوند، مثل چراغی ست که راه را نشان می دهد، چنان که طبرسی تفسیر کرد.

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (1)