نکته های قرآنی ۱۹-۶۹

نوزدهم:میناگری های زبانی و ساختاری سورهٔ كهف (۶۹ )

چگونگی ساخت رَدم
آتُونِي زُبَرَ الْحَدِيدِ ۖ حَتَّىٰ إِذَا سَاوَىٰ بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ قَالَ انفُخُوا ۖحَتَّىٰ إِذَا جَعَلَهُ نَارًا قَالَ آتُونِي أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا/۹۶
براى من آهن پاره بياوريد. چون ميان آن دو كوه انباشته شد، گفت: بدميد. تا آن آهن را بگداخت. و گفت: مس گداخته بياوريد تا بر آن ريزم.
چنین ردمی نه پیش از ذوالقرنین-تا آنجایی که می دانیم ساخته شده است و نه پس از او!- واژهٔ صدفین، نشانه ای دیگر است که ذوالقرنین ردم را در میان دو کوه ساخته است. صدف به معنای یال کوه است. نخست هندسه و یا نقشهٔ ساخت ردم بیان شده است. ساوی بین الصدفین! ردم در میان یال های هر دو کوه طراحی می شود. صدف به معنای آن یال و یا جانب کوه است که در روبرو یا کنار یال کوهی دیگر قرار می گیرد. زمخشری تعبیر متقابلان را برای صدفین به کار برده است. مرحلهٔ دوم موادّ مورد نیاز، آهن پاره ها و مس است.پیداست به انبوهی از آهن پاره ها نیاز دارند تا با دم های بزرگ در آن ها بدمند تا آهن ها گداخته شود، برای آهن گداخته و فروزان تعبیر نار به کار رفته است. گویی آهن ها از جنس آتش شده اند. درست همان حالت و وضعیتی که آهن در کوره پیدا می کند و تشخیص آن از آتش دشوار است.این دقایق در داستان روایت شده است. چرا این جزئیّات در این داستان آمده است و قرآن چگونگی ساخت ردم را توضیح می دهد؟ دلیلش روشن است. پیش از این اشاره کردم که «سبب» در این داستان نقش کلیدی دارد. ساخت ردم نشانه روشنی از تحقق سبب است. هم سبب در قلمرو وسایل مادی، مثل گداختن آهن پاره ها و ذوب مس و طراحی و هندسه ساخت ردم و هم به کار گرفتن نیروی مردم و تربیت و آموزش آنان.اما در باره بخش دیگر، یعنی گداختن مس دیگر نشانی از این جزئیات نیست! پیداست مردمی که یاد گرفته بودند چگونه آهن را بگدازند، آموخته بودند که چگونه می توان مس را گداخت.
نکته دیگر، واژهٔ افرغ است. پیداست وقتی آهن پاره ها گداخته شده اند و آن ها را به عنوان دیواره ای در میان دو کوه انباشته اند، احتمال داشته که در میان آهن ها فاصله ها یا رخنه هایی وجود داشته باشد. مس مذاب تمامی آن رخنه ها را پر می کند و افزون بر آن مثل لایه ای بر ردم کشیده می شود. ردم که از جنس فولاد گداخته بود، لایه ای از مس هم از درون و هم برون ردم را می پوشاند.
سطح ردم صاف و صیقلی و بسیار لغزنده می شود. از این رو در آیهٔ ۹۷ ویژگی ردم، از حیث استحکام و مقاومت و نفوذ ناپذیری بیان شده است:
فَمَا اسْطَاعُوا أَن يَظْهَرُوهُ وَمَا اسْتَطَاعُوا لَهُ نَقْبًا ؛ ممکن نبود از فراز آن گذر کنند و یا از بالای ان رد شوند؛ و نیز ممکن نبود تا بتوانند نقب بزنند و به درون ردم راهی بیابند.
دو واژهٔ اسطاعوا و استطاعوا برخلاف آن که برخی مفسران پنداشته اند که تفاوتی ندارند، با هم متفاوت هستند. برخی مفسران به این نکته و تفاوت توجه داشته اند.

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (2)