نکته های قرآنی-۸۵

میناگری های زبانی و ساختاری سورهٔ کهف-۸۵
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا ﴿١٠٧﴾
بی گمان كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‌اند، باغهاى فردوس جايگاه پذيرايى آنان است.فردوس، به معنای بهشت برین یک واژهٔ پارسی است که در قرآن مجید به صورت فردوس مطرح شده است.
برخی مفسران قران مجید از جمله طبری در جامع البیان، ماوردی در النکت و العیون ،شیخ طوسی در ابیان و امین الاسلام طبرسی در مجمع البیان و علامه طباطبایی در المیزان گمان کرده اند که واژهٔ فردوس واژه ای رومی است که به زبان عربی راه یافته است. این واژه پارسی ست و از جمله واژه هایی ست که زبان و فرهنگ ما به تاریخ زبان هدیه کرده است و به بسیاری از زبان ها راه یافته است. آرتور جفری نیز در کتاب واژه های دخیل در قرآن به این نکته اشاره کرده است. این واژهٔ پارسی به زبان های عبری و آرامی و یونانی راه یافته است.(۱)

فردوس در روایات به عنوان بهشت برین - تعبیر فردوس برین را سنایی و پس از او مولوی و سعدی و حافظ به کار برده اند.-و یا ربوة الجنة، ایوان بهشت تعبیر شده است. قرآن مجید چه به صورت مفرد، الجنة و چه به صورت جمع جنات، تعابیر و وصف های متعدد و متنوعی برای بهشت بیان کرده است. فردوس ظاهرا بهشت بهشت ها ست! البته فراتر و ورای فردوس بهشت دیگری است که فقط با یک حرف «ی» تخصیص خورده است. جنتی! بهشت خدا!
.به تعبیر سعدی:
بی روی توام جنت فردوس نباید
کاین تشنگی از من نبرد هیچ شرابی
و به قول حافظ، که همان اندیشه را جلوه ای دیگر بخشیده است:.
از در خویش خدایا به بهشتم مفرست
که سر کوی تو از کون و مکان ما را بس!
بهشت خدا، همان است که هیچ چشمی ندیده است و هیچ گوشی نشنیده است و به خاطر هیچ انسانی خطور نکرده است! پیامبر اسلام از بهشتی سخن گفته اند که در ان بهشت نه حور العینی وجود دارد و نه قصری و نه نهر عسلی در آن جاری ست و نه نهر شیر؛ تجلی خداوند است و تبسمش! (۲) این آیه هم نکته بسیار جذّابی وجود دارد. فردوس به عنوان نُزُل مطرح شده است. نزل یعنی مقدمه ؛ درمهمانی به عنوان همان پذیرایی ابتدایی! شربتی و میوه ای… غذای اصلی حساب دیگری دارد. در این جا سخن بر سر این است که فردوس که بهشت برین است، مقدمه بهشت است و در سوره سجده/۱۹ جنات الماوی به عنوان مقدمه تلقی شده است، البته تفسیر دیگری هم در این باره وجود دارد، ابن عجیبه به آن برداشت هم اشاره کرده است. می توان نزلا را با حذف مضاف، چنین تلقی کرد که مراد «ثمار جنة الفردوس» بوده است. میوه های بهشتی مقدمه پذیرایی از بهشتیان است. با این وجود ابن عجیبه به فردوس به عنوان مقدمه هم اشاره کرده است. پیش از این اشاره کردم که می بایست از بهشت و جهنم و معاد و قیامت تصور و تصدیق دیگری یافت.می دانید که در قران مجید از جنات النعیم و جنات الماوی و جنات عدن و جنات الفردوس و جنت الخلد و دارالمقامه و دارالسلام و مقام امین و مقعد صدق و مدخل صدق وسخن گفته شده است. این بهشت ها با هم متفاوتند! هر کدام حال و هوای ویژه خود را دارند.
سید حیدر املی عارف و متاله و مفسر قرآن مجید، در تفسیر المحیط الاعظم، به وجوهی دیگر از بهشت اشاره کرده است. بهشت افعال و بهشت صفات و بهشت ذات...(۳)

بحث دقیق و جامع در بارهء بهشت در سوره های رحمان و واقعه و انسان وغاشیه مطرح شده است

از پیامبر اسلام روایت شده است که بهشت درجاتی دارد. فاصله هر درجه تا دیگری به اندازهٔ فاصله زمین تا آسمان است! بهشت برین فردوس است. رودخانه های بهشت از فردوس سرچشمه می گیرند. بالای فردوس عرش خداوند رحمان است. اگر از خداوند بهشت می طلبید فردوس را تمنی کنید!
پیداست بهشت خداوند حدّی ندارد. حدش همان بی حدّی ست! اینگونه نیست که فقط مسلمانان به بهشت راه پیدا می کنند،
برای همه انسان ها در بهشت خداوند جایی و مرتبه ای متناسب با آنان وجود دارد!
************
پی نوشت
(1) The Encyclopedia od Religion, vol 11, p 184
paradise, Harry B Partin
(2) ابن ابی جمهور الاحسائی، عوالی اللئالی، ج ۴ ص ۱۱
بحارالانوار، ج ۸ ص ۹۲
(مکتبة الشیعة)
ان لله تعالی جنة لیس فیها حور و لا قصور و لا عسل و لا لبن بل یتجلی فیها ربنا ضاحکا متبسما
(3) سید حیدر آملی، تفسیر المحیط الاعظم والبحر الخضم فی تاویل کتاب الله العزیز المحکم، تصحیح سید محسن موسوی تبریزی، ج۱، ص ۳۰۷
در تفسیر المحیط الاعظم، لطائف و دقایق بسیاری وجود دارد. سپاس از زحمات تاب سوز حضرت سید محسن موسوی تبریزی که با همت ایشان این تفسیر الهی در اختیار قرار گرفته است.
متن کتاب را می توانید در مکتبة نرجس ببینید.

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (1)