نکته های قرانی-۱۰۴

میناگری های زبانی و ساختاری سورهٔ کهف-۱۰۴
چهارم: شیخ طوسی
شیخ طوسی (د. ۴۶۰ ق) برجسته ترین شاگرد شیخ مفید است. ایشان در هردو مجموعه روائی خویش یعنی تهذیب و استبصار به موضوع سهو النبی اشاره کرده اند. شیخ طوسی تهذیب را در شرح کتاب المقنعهٔ استاد خود شیخ مفید نوشته است. از این رو ابواب تهذیب متناسب با المقنعه است. تهذیب چون پیش از مجموعه روائی استبصار نوشته شده است؛ به عنوان سومین کتاب از کتب اربعه شیعه امامیه شناخته می شود..
در جلد دو م تهذیب در دو باب دهم و شانردهم در باره احکام السهو احادیثی را روایت کرده اند. در باب دهم، باب احکام سهو در نماز در مواردی که اعادهٔ نماز واجب است؛ مجموعا ۹۳ حدیث روایت شده است. در ذیل حدیث شماره ۲۷ به ذی الشمالین اشاره کرده اند و نوشته اند، این امر، یعنی سهوالنبی، از اموری است که عقل آن را نمی پذیرد «وسهو النبي صلى الله عليه وآله وهذا مما تمنع العقول منه»(۱)
. این تعبیر در استبصار با شدت بیشتری مطرح شده است: ممّا تمنع منه الأدلّة القاطعة في أنّه لايجوز عليه السهو والغلط(صلي الله و عليه و آله)».(۲)
دلایل قطعی بر عدم سهو و اشتباه از سوی پیامبر دلالت می کند.
باب شانزدهم احکام السهو، ایشان ۵۶ حدیث در این باره جمع کرده اند. احادیث شمارهٔ۲۰ و۲۱ و۲۳ و ۲۶ و ۳۷و ۴۲ در بارهٔ سهو النبی است. در موردی پیامبر در نمازی چهار رکعتی، سلام گفته است. در موردی نمازی چهاررکعتی را پنج رکعت خوانده است. شیخ طوسی حدیث شماره ۳۷ را شاذّ خوانده است که نمی تواند ملاک عمل قرار گیرد.در ذیل حدیث شمارهٔ۴۲ ذکر کرده است که ایشان-شیخ طوسی- احادیث سهو النبی را از جهت موافقت با عامّه ( مجموعه های حدیثی اهل سنّت) در تهذیب آورده است.
شیخ طوسی در رسالهٔ دوم از رسائل عشر، به سهو النبی اشاره کرده است
تعابیر ایشان در این رساله دقیق تر و کامل تر از تهذیب و استبصار است. به عنوان نمونه، در این رساله از سهو و نسیان و خطا سخن گفته است.:« پیامبر در تمام عمر، از آغاز تا به انجام در سخن و رفتار و تروك - اعمالي كه ىر حين انجام عبادت(نماز)
بایست ترک کرد، مانند خندیدن - و تقریر ، از هر گونه سهو و خطا و فراموشی مصون است؛ زیرا اگر او گناهی انجام دهد، جایگاه خود را در دلها از دست خواهد داد، اگر در باره پیامبر امکان خطا و سهو وجود داشته باشد، اعتماد وثاقت اخبار او آسیب می بیند، و سودمندی بعثت پیامبر ابطال می شود و این امری محال است.» (۳)
شیخ طوسی در مساله ۲۸ از همین رساله، دقیقا همین عبارت و موارد را به تمامی امامان دوازدگانه تسرّی داده اند:
(۴)
نکته مورد توجه آمیختن سهو و یا نسیان و حتی خطا با معصیت است. شیخ طوسی در این باره توضیحی نداده است که چگونه ایشان نسیان و سهو و یا خطا را به عنوان معصیت تلقی کرده اند.
نظریه شیخ طوسی بعدا توسط خواجه نصیرالدین طوسی (د.۶۷۲ق) در تجرید الاعتقاد و پس از ایشان توسط علامه حلی (د.۷۲۶ ق) در شرحی که بر تجرید الاعتقاد نوشته اند؛ تبدیل به یک نظریه و دکترین کلامی شیعه امامیه شده است. محقق طوسی عصمت را شرط وجوبی برای نبوت می دانند وافزون بر آن در بیان مشخصات نبی عدم السهو را ذکر کرده اند.(۵)
همان برآمیختگی سهو و نسیان با معصیت توسط شیخ طوسی، که ناموجه می نماید؛ توسط علامه حلی هم تکرار شده است. ایشان هم گویی سهو و یا نسیان را از زمره ذنوب می شمارند. و لزوما مغایر عصمت تلقی می کنند. پیداست نتوانسته اند این دو مقوله را از هم تفکیک کنند و افزون بر آن به نکته مهم شیخ صدوق در تفکیک نوم و انامه و سهو و اسهاء توجه نکرده اند.
***************
پی نوشت:
(۱)
الشيخ الطوسي، تهذيب الأحكام، ج 2، ص 181، تحقيق وتعليق: السيد حسن الموسوي الخرسان، تهران، دار الكتب الإسلاميهًْ، ۱۳۶۵ ( مکتبة الشیعة)
http://shiaonlinelibrary.com
(۲) الشيخ الطوسي، الاستبصار، ج 1، ص 371، تحقيق وتعليق، السيد حسن الموسوي الخرسان، تهران: دار الكتب الإسلاميهًْ، ، ۱۳۶۳ (مکتبة الشیعة)
(۳) شیخ طوسی، رسائل عشر، رسالهٔ دوم ص. ۹۷
http://lfile.ir/feqhi-library/book32.pdf
(۴) :" مسألة ۲۸: الإمام عليه السلام معصوم - من أول عمره إلى آخره
في أقواله وأفعاله وتروكه - عن السهو والنسيان، بدليل أنه لو فعل المعصية لسقط
محله من القلوب، ولو جاز عليه السهو والنسيان لارتفع الوثوق بإخباراته، فتبطل
فائدة نصبه.
(۵) علامه حلی ، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، بیروت موسسه الاعلمی، ص ۳۲۶ و ۳۲۷

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (1)