نکته های قرآنی-۱۰۶


میناگری های زبانی و ساختاری سورهٔ کهف-۱۰۶
به گمانم امروزه ، هزار سال پس از شیخ صدوق و شیخ مفید، می بایست با یک رویکرد تحلیلی-انتفادی نظریه سهو النبی را بررسی و ارزیابی کرد و نتایج آن را از هر جهت سنجید و داوری کرد. آیا این ادعا که باورمندان به عدم سهو النبی رویکردی غلّو آمیز نسبت به پیامبر و امامان داشته اند، یعنی نظر شیخ صدوق و علامه شوشتری پذیرفتنی است و می توان برای این نظریه دلایل و براهین قابل اعتمادی ارائه کرد و یا نظریهٔ شیخ مفید و پیروان او تا آیه الله جوادی آملی در روزگار ما، نظرشان مدلل و پذیرفتنی است؟ آیا این داوری :« جريان سهو النبي و قضا شدن نماز صبح آن حضرت از لغزشهاي سنگين بزرگاني همچون كليني، صدوق و استادش احمد بن وليد است كه آن را در كتابهاي معتبر خود آورده‌اند…حقيقت آن است كه تا آن زمان، ظرائف و لطائف اعتقادات شيعه همانند امروز مرزبندي روشني نداشت، از اين‏رو برخي مسائل كه امروز جزو اعتقادات قطعي ما در باره ائمه اطهار علیهم السلام
است، در آن زمان غلوّ و تفويض شمرده مي‌شد و بزرگاني همچون كليني، صدوق و استادش كه از يكسو با اين روايات متعدد و احياناً صحيح السند مواجه مي‌شدند و از سوي ديگر «جهت صدور» آن برايشان روشن نبود، براي توجيه به دست و پا مي‌افتادند و خود را به رنج و زحمت مي‌افكندند» دقیق و درست است؟ از سوی دیگر از کجا معلوم که باورمندان به عدم سهو النبی و تعمیم ان به امامان شیعه و تبدیل آن به یک ضروری دین و یا مذهب دچار لغزشی سنگین
نشده باشند؟ برای شناخت و سنجش اعتبار و وثاقت این دو نظریه به کدام معیار می بایست اعتنا و اتّکا کرد
علامه شوشتری تا نیمهد صفحه پنجم رسالهد خود تمامی اشکالات شیخ مفید را به تفکیک برشمرده اند و تا پایان صفحه ۲۴ به ان ها جواب داده اند. از طعن شیخ مفید نسبت به شیخ صدوق شگفت زده شده اند و شرحی در باره موقعیت ممتاز شیخ صدوق در میان شیعه امامیه خراسان و مکتب قم نوشته اند. در بحث جرح ذی الشمالین توسط شیخ مفید به راویان دیگری اشاره کرده اند که همگی از راویان مورد اعتماد بوده اند .
علامه شوشتری اشاره می کنند که تا پیش از شیخ مفید هیچ یک از امامیه که بر راه و روشی مستقیم بوده اند، مخالف سهو النبی و نیز نوم و قضا شدن نماز پیامبر صلوات الله علیه نبوده اند، باور به عدم سهو النبی به عنوان یک شبهه با شیخ مفید اغاز شد و نهایتا به عنوان یک امر ضروری مذهب تلقی شده است. علامه شوشتری به دو موضوع دیگر نیز اشاره می کند که در گذار زمان به عنوان ضروری تلقی شده است و هیچکدام در قرون اولیه سابقه نداشته است. جزئی از اذان و اقامه، شهادت به ولایت و نیز باور به نماز و روزه استیجاری که بی سابقه بوده است.
ایشان باور دارند که سهو النبی و نوم پیامبر منع عقلی ندارد و نقل هم به شکل متواتر آن را تایید می کند. افزون بر آن علامه شوشتری آیاتی از قرآن مجید را به عنوان شاهد آورده اند که بر سهو و نسیان دلالت می کند.(۱

***************
پی نوشت:
(۱) قاموس الرجال، علامه محمد تقی شوشتری، جلد ۱۲، پیوست: رساله فی السهو النبی(ص)

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (2)