شعشعه مناجات شعبانیه (۶)


یاد مدام پیامبر (ص)
در دعای صباح نیز شاهد، توجه امیرمومنان به ذکر نام و بیان و وصف پیامبریم. زیباترین واژگان و درخشانترین منظومه معانی در وصف پیامبر مطرح شده است. می توان از زاویه منظومه معانی، منظومه بیانی، منظومه تصویری، منظومه آوایی، به این عبارت توجه کرد:
« صلِّ اللّٰهُمَّ عَلَى الدَّلِيلِ إِلَيْكَ فِى اللَّيْلِ الْأَلْيَلِ » ، برای پیامبر تعبیر و وصف « دلیل» استفاده شده است. این تعبیر با تابلو بی نظیر و بی سابقه « اللَّيْلِ الْأَلْيَلِ » روشنایی بیشتری پیدا می کند. پیامبر اسلام محمد مصطفی صلوات الله علیه، سرچشمه روشنایی و دلیل راه در تاریکی های شبانه جاهلیت و بلکه تاریکی های تمام تاریخ است، شب هایی شب تر! جستجو کردم ببینم این واژه خیال انگیز « اَلْیَلْ» را کسی پیش از امام علی علیه السلام یا در روزگار او به کار برده است؟ نشانی نیافتم. در این عبارت؛ « صلِّ اللّٰهُمَّ عَلَى الدَّلِيلِ إِلَيْكَ فِى اللَّيْلِ الْأَلْيَلِ» ببینید حرف لام و یاء چه منظومه موسیقایی غریبی آفریده اند. منظومه معانی دیگر به گفت یا نوشتن نمی آید! خداوند متعال، خود سرچشمه همه روشنایی ست، « نور السماوات والارض» و روشنایی و معنای همه هستی است، پیامبر دلیلی از روشنایی به سوی اوست. حاج ملاهادی سبزواری، دلالت پیامبر اسلام را متّکی بر کلمات ایشان تفسیر کرده است و نيز دلالت عقلانی بر ذات و صفات و افعال ایشان.(۱) این جمله کوتاه حاج ملاهادی سبزواری، جهانی معنی در بر دارد.
عشق و یا محبت نسبت به خداوند متعال منوط به با تبعیت محمد مصطفی ( ص) در قران مجید بيان شده است: « قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ» (آل عمران، ٣١)
نکته بسیار لطیف در این آیه، میناگری معنایی الهی، قرارگرفتن واژه «فاتبعونی» در بین دو واژه « تُحِبُّونَ» و « يُحْبِبْكُمُ » است. تبعیت از پیامبر، عاشق و محب را تبدیل به معشوق و محبوب می نماید! تبعیت پلی است که عاشق با گذار از آن تبدیل به معشوق می شود. این پیوند همیشگی است. چنان که حب انسان نسبت به خداوند می بایست یا می شایست همیشگی باشد. کسانی که در نماز خود دائمی هستند. به تعبیر بابا طاهر« خوشا آنان که دائم در نمازند!» یاد پیامبر نیز همیشگی است. امام علی (ع) پیامبر را «النور الساطع» و «الضیاء اللامع» وصف کرده است. نقطه مقابلِ کانون روشنایی، تاریکی است که با تعابیر « عَمی المصدر» و « العَمی الشامل» در نهج البلاغه تبیین شده است. (۲) تعابیر نور درخشنده در باره پیامبر (ص) از این زاویه هم اهمیت دارد. امام علی (ع) معرفت خود نسبت به خداوند را معرفت نورانیه تفسیر کرده است. (۳) بدیهی است چنین معرفتی از پیامبر(ص) اتخاذ شده است. امام علی دروازه وورود به ساحت شهر علم و حکمت است.
چون تو بابی آن مدینه علم را
چون شعاعی آفتاب حلم را
باز باش ای باب بر جویای باب
تا رسند از تو قشور اندر لباب
باز باش ای باب رحمت تا ابد
بارگاه ما له کُفوَاً احد
( مثنوی، دفتر اول، بیت ۳۷۷۴ تا ۳۷۷۶)
روشنایی و عشق و تبعیت، رکن چهارمی هم دارد. استاد ما آیت الله شیخ محمد امامی خوانساری رضوان الله تعالی علیه، در شرح دعای صباح با توجه به پيمان « الست بربكم» به این نکته اشاره کرده است:
« غرض اصلي از صلات بر پیامبر (ص) اظهار این است که آن پیمان و عهدی که در عالم ذر انجام دادم، الحال نیز اقرار به آن می کنم.» (۴) رکن چهارم عهد الست و تبعیت پیامبر، منظومه ای را می سازد، که دائمی است. چنان که دعا ها با صلوات آغاز و با صلوات به انجام می رسد. مثل دایره ای که ابتدا و انتها ندارد. در دعای امام علی علیه السلام پس از انجام هر نماز شاهد، این دوام یاد پیامبر هستیم. « اللهم واجعلني مع محمد وآل محمد في كل مثوى ومنقلب » این تعبیر به معنای همراهی با پیامبر و آل او، در تمامی شرایط و موقعیت ها در دنیا و آ خرت است. تعبیر « منقلب و مثوی» در مناجات شعبانیه نیز مطرح شده است.،

پی نوشت:
*********
(۱) حاج ملا هادی سبزواری، شرح دعاء الصباح، اشراف: مصطفی ال مرهون، ( موسسة المصطفی للتحقیق و النشر، بی جا، بی تا،) ص۹۱
(۲) نهج البلاغه، خطبه ۲
(۳) بحارالانوار، ج ۲۶ ص ۲
(۴) محمد امامی خوانساری، شرح دعاء صباح، ص ۱۵۸
این کتاب به خط مرحوم سید صدرالدین انجدانی نوشته و در اراک منتشر شده است. مشخصات ناشر و سال نشر ندارد.

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (0)