شعشعه مناجات شعبانیه (۵۶)


ستایش سرمدی

می توان تمایزی بین نماز قالب و نماز قلب قائل شد. نماز قالب در چارچوب فقه تعریف می شود. نماز قلب، نماز دیگری است. به تعبیر حسین منصور حلاج: «رکعتان فی العشق لا یصحّ وضوهما الا بالدم»، نماز عشق دو رکعت است که وضوی آن درست نیاید الّا به خون! به قول حافظ:
طهارت ار نه به خون جگر کند عاشق
به قول مفتی عشقش درست نیست نماز
مفتی عشق همان یار شیرین سخن نادره گفتار حافظ است که اسرار هویدا می کرد. این هم راز نماز دائمی و بلکه سرمدی! در نماز ظاهری قطره ای خون که ناپاک است؛ نماز را باطل می کند و حجاب نماز می شود. در نماز عاشقانه جریان خون، نه تنها پاک ، بلکه جریانی پاک کننده است مثل آفتاب می تابد، از مطّهِرات است!
جامی نیر تمایز روشنی بین نماز صورت و قالب و نماز سرّ و سیرت و قلب ترسیم کرده است.
لعنت است اینکه همّت تو تمام
گشت مصروف لفظ و حرف کلام
نقد عمرت ز فکرتِ مُعوَج
خرج شد در رعایتِ مخرج
صرف کردی همه حیات سَره
در قراآت سبعه و عَشَرَه
گر شود مدّی از ادای تو کم
حرف غم در دلت شود مُدغَم
فوت کردی سعادت سرمد
غم نخوردی برابر یک مدّ
تعبیر لطیفی است. نمازگذار گرفتار مدّ ولاالضالین است و سعادت سرمد را از یاد می برد.
نماز دائمی، نماز دیگری است. در آیه از صفت فاعلی استفاده شده است، که ثبات و استمرار را می رساند. چنان نمازگزاری در حال نماز هم که نباشد، در نماز است. او در مقام نماز است. چنان که پیکر انسان در وجه و حیات تکوینی خود، در تسبیح و تحمید همیشگی خداوند سبحان غرق است. قلب ما که دم به دم می زند، غیر از تسبیح و تحمید برای کار قلب چه تفسیری می توان داشت؟
تا ما هستیم، وجود ما نشانه فضل دائم خداوند است. چنان که در دعا می خوانیم:
يَا دَائِمَ الْفَضْلِ عَلَى الْبَرِيَّةِ
يَا بَاسِطَ الْيَدَيْنِ بِالْعَطِيَّةِ
فضل خداوند دائمی است . او دست خود را براي عطيه به سوی انسان ها دراز كرده است!
هر دمی که نفس تازه می کنیم، عطیه خداوند است. هر تپش قلب ما، هر موج اندیشه ما، فضل خداوند است. معرفت به این فضل دائم موجب می شود، که ما نیز بتوانیم به رؤیای حمد دائم نائل شویم. مسیح علیه السلام گفت: با کسانی دوستی و مصاحبت کنید که حضور آنان، یاد خداوند را در ذهن شما و زندگی شما زنده می کند. زندگی مسیح، حمد دائم بود، او آنچنان سبکبار بود که خانه نداشت:
« کاتبی پیش آمده او را گفت: استادا هر جا روی تو را متابعت کنم * عیسی بدو گفت: روباهان را لانه ها و مرغان هوا را آشیانه هاست، لیکن پسر انسان را جای سر نهادن نیست.» ( انجیل متی، باب ۸ آیه۱۹-۲۰)

به تعبیر پیامبر اسلام، تَخَفَفُّوا تَلْحَقُوا! سبکبار باشید تا به لقاء خداوند نائل شوید. به قول حافظ:

تو کز سرای طبیعت نمی روی بیرون
کجا به کوی عشق گذر توانی کرد؟
و
متی ما تلق من تهوی دع الدنیا و اهملها؟


سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت