شعشعه مناجات شعبانیه (۷۶)

.
إِلٰهِى أَنَا عَبْدُكَ الضَّعِيفُ الْمُذْنِبُ،
وَمَمْلُوكُكَ الْمُنِيبُ
فَلاٰ تَجْعَلْنِى مِمَّنْ صَرَفْتَ عَنْهُ وَجْهَكَ

«خدای من!، من بنده ناتوان گنه‌کار توأم، بنده ای که به سویت بازگشته ام. مرا از کسانی که رویت را از آنان برگرداندی قرار مده.»
سه موضوع یا مفهوم در این فراز دعا بیان شده است، هر سه در نسبت نزدیک با یگدیگر و نیاز در سیاق منظومه معانی دعا:
۱- اقرار به ناتوانی و گناه
۲- بازگشت به سوی خدا
۳- از من روی بر مگردان
بديهی است که روی خدا و روی گرداندن او، مجازی است. کجای جهان است و کجا و ناکجای هستی است که روی خدا و جلوه خدا در آن نباشد؟
وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ﴿البقرة: ١١٥﴾
مشرق و مغرب خدای راست، پس به هرجا روی آورید، رو به سوی خداوند است، بی‌گمان خدا گشایشگر داناست‌.
ابوالسعود، «فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ » را به معنى «الحضورِ العلميّ» خداوند تصویر کرده است، بدیهی است که حضور خداوند، فراتر از حضور علمی است. به عبارت دیگر هستی روی خداوند است. وقتی داعی می گوید: روی خود را از من بر مگردان! یعنی به من توجه داشته باش، واژه« توجه» از وجه به معنای روی، دقیقا همین معنا را می رساند!
این مفهوم در مزامیر داوود نیز به تکرار در مناجات با خداوند متعال بیان شده است. داعی می خواهد خداوند به او نظر کند، به او توجه کند:
ای خداوند چون به آواز خود می خوانم مرا بشنو و رحمت فرموده مرا مستجاب فرما* دل من به تو می گوید ( که گفته ای) روی مرا بطلبید* بلی روی تو را ای خداوند خواهم طلبید * روی خود را از من مپوشان* ( مزمور ۲۷ آیات ۷تا۹)
هنگامی خداوند روی خود را از انسان نمی پوشاند و یا روی بر نمی گرداند، که انسان رویی الهی داشته باشد. روی انسان مثل آینه ای روشن و بی غبار شده باشد، که روشنایی نام ها و صفات و ذات خداوند بر و در آینه جان انسان بتابد. فطرت یا سرشت توحیدی انسان که خداوند انسان را بر چنان بنیادی آفریده است، گنجایی آن را دارد، که آینه ای الهی باشد. اگر آینه بی زنگار و بی غبار شد، محل تجلّی الهی است. اکر روی انسان به سوی دین حنیف بود؟ اگر مثل ابراهیم که دوست و راهنما و اسوه توحید است، انسان روی به سوی خدا کرد، « إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ» ( الانعام، ۷۹) خداوند نه تنها از او روی نمی گرداند، بلکه به او روی می کند. با او سخن می گوید، با جمال تقدیر خویش، زندگی این جهانی و آن جهانی را برایش سامان می دهد، چشمان خداوند به اوست، چنان که چشمان خداوند به پیامبر اسلام بود: « فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا » ( الطور، ۴۸)
مناجات شعبانیه می خواهد، به زبان های مختلف و از زوایای متفاوت ما را در مسیر تابش جلوه نور خداوند قرار دهد. امام علی علیه السلام، روشن رایی است که غبار را از آینه جان و دل و ذهن و ضمیر ما می زداید، تا آماده پذیرش روشنایی الهی باشیم.

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (0)