شعشعه مناجات شعبانیه (۵)


چون به نام مصطفی خوانم درود…

صلوات بر محمد و آل محمد علیهم السلام

با « اللهم» خداوند را می خوانیم. یا او را ندا می کنیم. یا با خداوند نجوا می کنیم. طلیعه دعا و سخن نخست صلوات بر محمد و ال محمد است. مناجات با صلوات آغاز می شود و با صلوات به پایان می رسد. این شیوه در بسیاری از ادعیه مراعات شده است. افزون بر دعاها، در نماز که در رأس همه دعاها و نداها و نجواهاست، امام صادق علیه السلام، از دعای پیش از اغاز نماز و دعای پس از انجام نمازِ امیرمؤمنان، روایتی بسیار بسیار عمیق و لطیف دارند. امام علی علیه السلام هنگامی که برای نماز آماده می شد. می خواند:
« اللهم إني أتوجه إليك بمحمد وآل محمد، وأقدمهم بين يدي صلاتي، وأتقرب بهم إليك، فاجعلني بهم وجيها في الدنيا والآخرة ومن المقربين، مننت على بمعرفتهم فاختم لي بطاعتهم ومعرفتهم وولايتهم، فإنها السعادة واختم لي بها، فإنك على كل شيء قدير.»
خداوندا من به وسیله محمد و ال محمد روی به سوی تو آورده ام. در نمازم آنان را پیش روی خود دارم. با آنان به تو تقرّب می جویم. سرانجامم را با اطاعت و معرفت و ولایت انان قرار بده. چنان سرانجامی سعادت است، سرانجامم را همان قرار بده، خدایا تو بر هر امری توانایی»
پس از پایان نماز می خواندند:
«اللهم اجعلني مع محمد وآل محمد في كل عافية وبلاء، واجعلني مع محمد وآل محمد في كل مثوى ومنقلب، اللهم اجعل محياي محياهم، ومماتي مماتهم، واجعلني معهم في المواطن كلها، ولا تفرق بيني وبينهم، إنك على كل شيء قدير» (۱)
خداوندا مرا با محمد و آل محمد در آسانی ها و آزمون ها قرار بده. در همه شرایذ، در دنیا و اخرت مرا با انان قرار ده. خداوندا زندگی من، زندگی من، همانند زندگی آنان، و مرگ مرا همانند مرگ انان قرار ده، در تمام موقعیت ها مرا با انان قرار ده، بین من و انان جدایی مینداز، خدایا، تو بر هر امری توانایی.»
بمحمد و ال محمد، که امیر مؤمنان متمسک شده است، این « باء» می تواند هم «باء» سببیت و هم استعانت باشد. در تعبیر «اتقرب بهم،» در این مورد نیز می توان سه وجه برای «باء» در نظر گرفت. به واسطه آنان، به دلیل تصدیق آنان، و نیز به دلیل متابعت از آنان، این سه وجه زمینه ساز و سامان ده تقرب به خداوند متعال است.
سعادت از زاویه دید امام علی علیه السلام، اطاعت و معرفت و ولایت پیامبر است. در تعبیر « فانها السعاده» ضمیر «ها»‌ به سه گانه هم پیوند اطاعت و معرفت و ولایت باز می گردد. (۲)
محیا و ممات، مراد آن کیمیایی است که به زندگی و مرگ معنا می دهد. زندگی با پیامبر زندگی است! چه کسی بیش از علی و نزدیکتر از علی با پیامبر زندگی کرد؟ صدای وحی را شنید و بوی خوش پیامبری را استشمام کرد؟


در دعاهای صحیفه سجادیه نیز شاهد همین قرار گرفتن صلوات بر محمد و ال محمد صلوات الله علیهم در آغاز و ميانه و انتهای دعاها هستیم. گويي صلوات بر محمد و ال محمد (ص) ترجيع بندی است كه دعا را از هر سو در بر رفته است.
در دعای « « صَلَواتُ الشَّعْبانیِّة» یا «شَجَرَةِ النُّبُوَّةِ» امام سجاد گویی فلسفه و دلیل این شیوه را تبیین کرده اند. به دلیل اهمیت و لطافتی که این دعا دارد، متن ان را از کتاب « مصباح المتهجد» شیخ طوسی نقل می کنم، آمام سجاد عليه السلام هر غروب ماه شعبان اين دعا را می خوانده است، هفت بار صلوات مطرح شده و دو بار «صلواتک علیه و اله» ، بین صلوات ها به تبیین و تفسیر مقام و وموقعیت پیامبر اسلام (ص) توجه شده است:

أللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ شَجَرَةِ النُّبُوَّةِ، ومَوْضِعِ الرِّسَالَةِ ومُخْتَلَفِ المَلائِكَةِ، وَمَعْدِنِ العِلْمِ، وأهْلِ بَيْتِ الوَحْيِ.
أللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ الفُلْكِ الجَارِيَةِ في اللُّجَجِ الغَامِرَةِ، يَأْمَنُ مَنْ رَكِبَها ويَغْرَقُ مَنْ تَرَكَها، المُتَقَدِّمُ لَهُم مارِقٌ والمُتَأخِّرُ عَنهُم زَاهِقٌ واللاَّزِمُ لَهُم لاحِقٌ. 
أللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ الكَهْفِ الحَصِينِ وغِيَاثِ المُضطَّرِّ المُسْتَكينِ، ومَلْجَأِ الهَارِبِينَ وعِصْمَةِ المُعْتَصِمِينَ.
أللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ صَلاةً كثيرةً تكونُ لهُمْ رِضاً، ولِحَقِّ مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ أداءً وقَضاءً بِحَوْلٍ مِنكَ وقُوَّةٍ يا رَبَّ العَالَمينَ.
أللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ الطَّيِّبينَ الأبْرارَ الأخْيارَ الَّذينَ أوْجَبْتَ حُقُوقَهُم  وفَرَضْتَ طاعَتَهُم ووِلايَتَهُم.
أللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ واعْمُرْ قَلْبِي بِطَاعَتِكَ ولا تُخْزِنِي بِمَعْصِيَتِكَ، وارْزُقْنِي مُواسَاةَ مَنْ قَتَرْتَ عَليهِ مِن رِزْقِكَ بِما وَسَّعْتَ عَليَّ مِن فَضْلِكَ ونَشَرْتَ عَليَّ مِنْ عَدْلِكَ، وأحْيِنِي تَحْتَ ظِلِّكَ.
وهذا شَهْرُ نَبِيِّكَ سَيِّدِ رُسُلِكَ صلواتك عليه وآله شَعْبَانُ الَّذي حَفَفْتَهُ مِنْكَ بِالرَّحْمَةِ والرِّضْوانِ، الَّذي كانَ رَسُولُ اللهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وآلِهِ يَدْأبُ فِي صِيَامِهِ وَقِيَامِهِ فِي لَيالِيهِ وأيَّامِهِ بُخُوعاً لَكَ فِي إكْرامِهِ وإعْظامِهِ إلى مَحَلِّ حِمِامِهِ، أللَّهُمَّ  فَأعِنَّا على الإسْتِنانِ بِسُنَّتِهِ فِيهِ ونَيْلِ الشَّفَاعَةِ لَدَيْهِ، أللَّهُمَّ واجْعَلْهُ لِي شَفِيعاً مُشَفَّعاً وطريقاً إليْكَ مَهيعاً واجْعَلنِي لَهُ مُتَّبِعاً، حتَّى ألقَاهُ يَوْمَ القِيامَةِ عنِّي راضِياً وعَنْ ذُنوبي غَاضِياً،و قدْ أوْجَبْتَ لِي مِنْكَ الرَّحْمَةَ والرِّضْوانَ وأنْزَلْتَني دارَ القرارِ ومَحَلَّ الأخْيارِ. (۳)
خدایا! بر محمّد و آل محمد درود فرست، درخت نبوت و جایگاه رسالت و محل آمد و شد فرشتگان و معدن دانش و خانواده وحی،
خدایا! بر محمّد و آل محمّد درود فرست، کشتی روان در ميان غرقاب ها و موج هاي سركش، هرکه به آن توسّل جوید ایمنی یابد و هرکه آن را رها کند غرق شود، پیش افتاده از آن‌ها از دین خارج است و عقب مانده از آنان نابود است و همراه آنان ملحق به‌حق است.
خدایا! بر محمّد و آل محمّد درود فرست، پناهگاه محکم و فریادرس بیچارگان درمانده و پناه گریختگان و دستاویز استوار برای چنگ‌اندازان،
خدایا! بر محمّد و آل محمّد درود فرست، درودی فراوان که برای آنان موجب خشنودی و برای ما مایه اداکردن و بجا آوردن حق محمّد و خاندان محمّد باشد، به حول و نیرویت ای پروردگار جهانیان.
خدایا! بر محمّد و آل محمّد درود فرست، آن پاکان و نیکان و خوبان‌که حقوقشان را بر همه واجب کردی و پیروی ولایتشان را بر همگان فرض نمودی.
خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و دلم را با طاعتت آباد کن و به نافرمانی از خود رسوایم مساز و این امور را روزی من کن: حمایت از آن‌که روزي ات را بر او تنگ گرفتی؛ به مدد آنچه از احسانت بر من وسعت دادی و از عدلت بر من گستردی و مرا در سایه رحمتت زنده داشتی،
این است ماه پیامبرت، آن سرور فرستادگان، شعبانی که آن را به رحمت و رضوانت پوشاندی، ماهی که رسول خدا (درود خدا بر او و خاندانش باد) در روزه‌داری و بپا داشتن عبادت در شب‌ها و روزهایش تا هنگام مرگ، با تمام توان کوشش می‌کرد، تنها برای فروتنی در برابرت و گرامی داشت و بزرگداشت ماه شعبان،
خدایا! ما را در این ماه به پیروی از روشش و رسیدن به شفاعتش یاری کن، خدایا! او را برای من شفیعی با شفاعت پذیرفته و راهی روشن به سویت قرار ده و ما را پیرو او گردان تا آنگاه که تو را در قیامت دیدار کنم، درحالی‌که از من خشنود باشی و از گناهانم چشم‌پوشی و رحمت و رضوانت را بر من واجب نموده و مرا در بهشت و جایگاه خوبان درآورده باشی. (۴)


پی نوشت:
*******
(۱). الكافي ج ۲، ص ۵۴۴ و بحارالانوار ج ۸۴، ص ۳۷۰
(۲) مولي محمد صالح المازندراني ، شرح أصول الكافي ج ١٠ ، ص ٣٧٠
مکتبه الشیعه
shiaonlinelibrary.com

(۳)
شیخ الطوسي، محمد بن حسن، مصباح المتهجد وسلاح المتعبد، (بیروت، موسسة فقه الشيعة، ۱۴۱۱ ق) ، ج ۲ ص ۸۲۸
و
سید ابن الطاووس، علي بن موسي، الاقبال با الأعمال الحسنه، تحقيق، جواد قيومي اصفهاني، (قم، مكتب التبليغات الاسلامية قم)، ۱۳۷۶، ج۳ ص ۲۹۹ تا ۳۰۰
(۴) ترجمه دعا از شیخ حسین انصاریان، با اندکی تغییر

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (0)