افغانستان، شکست امپراتوری؟ (۴۰)

ششم: دولت دکتر محمد نجیب الله

تا تشکیل دولت دکتر محمد نجیب الله، رئیس سابق خاد، دولتی سی و هفت روزه به رهبری حاجی محمد چمکنی تشکیل شد. این عدد سی و هفت در ایران هم، دیده می شود! آخرین نخست وزیر محمد رضا شاه پهلوی، که به روایت مشاور سیاسی و وزیرش، جواد خادم، گمان می کرد، می تواند در برابر انقلاب بایستد، یا جهت انقلاب را تغییر دهد؛ دولتی بود که به ظاهر وجهه ملی داشت، اگر چه جبهه ملی، به دلیل پذیرفتن نخست وزیری رژیم پهلوی، از سوی بختیار، او را طرد و با اکثریت آراء از جبهه ملی اخراج کرد. دولت بختیار به عنوان دولت صد و دهم ایران، از روز ۱۶ دی ماه سال ۱۳۵۷ تا ۲۲ بهمن ماه سال به مدت سی و هفت روز طول کشید. در فاصله انتقال قدرت از کارمل به نجیب‌الله،‌ دولت موقت به رهبری حاجی محمد چمکنی به عنوان رئیس جمهور موقت (۲۴ نوامبر ۱۹۸۶ - ۳۰ سپتامبر ۱۹۸۷) پس از برکناری ببرک کارمل از سمت رئیس دولت دموکراتیک افغانستان تعیین گردید. حاجی محمد در طول عمر خود عضو هیچکدام از احزاب سیاسی نبود. او شخص پرنفوذ و رئیس قوم چمکنی در مرز میان پاکستان و افغانستان بود. پس از اینکه محمدنجیب‌الله در کرسی ریاست جمهوری نشست حاجی محمد به عنوان معاون رئیس شورای انقلابی انتخاب گردید. در سی سپتامبر ۱۹۸۷محمد نجیب‌الله،‌ رئیس پیشین خدمات امنیت دولتی افغانستان (خاد)، رئیس شورای مرکزی حزب دموکراتیک خلق افغانستان و رهبر جدید کشور شد.او در راستای سیاست‌های جدید کرملین که خواهان کاهش اتکای افغانستان به مسکو بود،‌ از همان آغاز ورود به ارگ،‌ تلاش‌هایی برای آشتی با مخالفان مسلح دولت روی دست گرفت و از گلبدین حکمتیار دعوت کرد که به برنامه دولت ملی او بپیوندد. نظام تک‌حزبی را کنار گذاشت و قدرت قانون‌گذاری را از شورای مرکزی حزب دموکراتیک خلق افغانستان به شورای ملی (متشکل از ولسی جرگه و مشرانو جرگه) منتقل کرد. دکتر محمد نجیب الله تخصصش پزشکی امور زنان بود و تجربه اش، ریاست دستگاه اطلاعاتی، ظاهرا در تخصصش مراقب سلامت بانوان باردار و تولد کودک در صحت و سلامت بود، در تجربه اش مخالفان را به زندان می انداختند و شکنجه می کردند و می کشتند. تخصصش زندگی و تجربه اش مرگ آفرینی بود! نسخه ای هم که برای اداره امور افغانستان پیچیده بود،- نسخه را کا گ ب نوشته بود.- دیر هنگام بود. مجاهدین در تمام قلمرو افغانستان، بر بسیاری از مناطق مسلط شده بودند. اراده جنگ و جهاد آنان نه تنها تضعیف نشده بود، بلکه تقویت شده بود. اعلام اشتباه بودن اشغال افغانستان از سوی گورباچف و تعبیر « زخم خونچکان» از فاجعه افغانستان توسط گورباچف، و نیز شواردنادزه، آنهم به تکرار، بدیهی بود که پشتوانه بقای دولت نجیب الله را با دشواری روبرو کرده بود. بلکه غیر ممکن می نمود. اتحاد شوروی علت محدثه دولت سوسیالیستی افغانستان بود، علت مبقیه هم بود. هنگامی که علت یا دلیل به کنار می رود، معلول نیز باقی نمی ماند، دیوار شکسته ای را تصور کنید، که به اتکای چند شمع یا پایه موقت، هنوز فرو نریخته است. اگر شمع ها حذف شود، دیوار فرو می ریزد. ضربه اساسی که بر بقای دولت نجیب الله تأثیر وارد شد، پیمان صلح ژنو بود. در ۱۴ آوریل ۱۹۸۸، نمایندگان دولت افغانستان و پاکستان در ژنو، تحت نظارت سازمان ملل متحد، سه تفاهم نامه دوجانبه امضا کردند.
بیانیه ضمانت بین المللی توسط نمایندگان آمریکا و شوروی، وزیر خارجه آمریکا جورج شولتز(۱۹۲۰-۲۰۲۱) و وزیر خارجه اتحاد شوروی، ادوارد شوارد نادزه (۱۹۲۸- ۲۰۱۴) امضا شد. یکی از تفاهم نامه های دوجانبه، توسط شولتز و شوارد نادزه به عنوان شاهد امضا شد. بر اساس بند پنجم تفاهم نامه، عقب نشینی ارتش شوروی از ۱۵ ماه می سال ۱۹۸۸ آغاز می شد ، در ۱۵ ماه فوریه به انجام می رسید. یعنی ظرف نُه ماه، تمامی نظامیان شوروی از افغانستان خارج می شدند. البته تفاهم نامه به نیروهای اطلاعاتی و امنیتی شوروی اشاره ای ندارد، که در یونیفرم نظامی نبودند. نجیب الله در ۲۸ آوریل ۱۹۸۸ گفت تمام نیروهای مستشاری شوروی، ازجمله مشاوران نظامی، مطابق تفاهم نامه در افغانستان باقی می مانند. (۱۲۵)
در ۱۵ ماه فوریه سال ۱۹۸۹،‌ واپسین سرباز ارتش شوروی، از "پل دوستی" در مرز شمالی افغانستان عبور کرد و وارد قلمرو شوروی شد. آخرین نظامی روس که افغانستان را ترک کرد، بالاترین مقام ارتش سرخ در این کشور،‌ ژنرال بوریس گروموف،‌ بود، که نشان افتخار به عنوان قهرمان اتحاد شوروی دریافت کرد. کدام افتخار؟ فرمانده وقت لشکر ۴۰ شوروی بود.

پی نوشت:
*******

(125) Rosanne Klass, 359- 361
(The Geneva accords the settlement and its consequences)

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (0)