(۱) درنگ


سید عطاءالله مهاجرانی
(شنبه، ۱۸ دی ۱۴۰۰)

سر بنه آنجا که باده خورده ای!

شب یلدای امسال، در ایوان سخن اتاق کلاب هاوسِ روزنامه اعتماد، ناگاه دوست قدیم الیاس حضرتی گفت: « ستون من در روزنامه اعتماد جایش خالی است.» شیرازی ها می گویند، جای شما سبز! بسیار خوب اکنون جای خالی ستون من سبز است. باز به آستانه معبد روزنامه بازگشته ام. بیش از چهل سال از آغاز روزنامه نگاری ام و نوشتن ستون نقد حال در روزنامه اطلاعات می گذرد و به تعبیر جلال الدین محمد بلخی:
«مهر اول کی ز دل بیرون رود!؟»
از آن روزگار تا به امروز، جهان روزنامه دگرگون شده است. رادیو و تلویزیون نتوانست جهان روزنامه را دگرگون و یا متوقف کند. اما، رسانه های مجازی با تیغ برّنده از راه رسیدند و جهان دیگر شد. نزدیک سه دهه پیش که ذر سفری، به لندن آمده بودم، در ایستگاه های مترو دکّه هایی و نیز در گوشه فروشگاه های بزرگ، محلی برای عرضه روزنامه و مجلات بود. بسیاری از مردم، اول صبح روزنامه ای می خریدند و در مسیر روزنامه جلو چشمشان بود. گاه صفحاتی از روزنامه و گاه تمام روزنامه را وقت پیاده شدن روی صندلی مترو برجای می نهادند و می رفتند. به همین خاطر شما روی صندلی های مترو روزنامه و مجله می دیدید. امروزه پس از گذار سال ها، نسل نو دیگر روزنامه نمی خواند و نسل قدیم، بیست تا چهل سالگان نیز، در مترو سرشان بیشتر توی موبایل است. گوشی توی گوششان است. از تکان خوردن سر و یا شانه ها متوجه می شوید که دارند موسیقی گوش می کنند و نیمه رقصانند یا چت می کنند…اگر هم در دست کسی کتابی می بینید، معمولا از هم نسلانم هستند! برخی روزنامه های معروف جهان مثل روزنامه ایندیپندنت نشر نسخه کاغذی را متوقف کرده اند. ترکش این فضای جدید به نشریات فارسی زبان هم خورده است. اما پیام زنده است! یعنی مردمان در هر جای جهان که باشند نمی توانند در جستجوی خبر و تفسیر خبر و یا اطلاع نباشند. جستجوگری یکی از ابعاد ذاتی انسان بوده و هست. کنجکاوی و جستجوگری های کودکانه نشانی از این امر است. می خواهیم بدانیم چه خبر!؟ چه اتفاقی اقتاده است؟ چرا چنان اتفاقی افتاده است؟ این جستجوگری از زاویه دید و تفسیر توشی هیکو ایزوتسو، فیلسوف و اسلام شناس و قرآن پژوه ممتاز ژاپنی (۱۹۱۴-۱۹۹۳) ثمره و یا دستاوردش در زندگی انسان، «علم» است. با آگاهی و دانایی انسان از زندگی خود بیشتر لذت برده و می برد. یا دانش و دانایی به زندگی او معنی داده است. چنان که جستجوگری انسان در باره «زیبایی» به «هنر» و جستجوگری او در باره «نیکویی» به « اخلاق» انجامیده است.
عنوان « درنگ!» را انتخاب کردم تا خواننده روزنامه اعتماد -کاغذی یا مجازی- هنگامی که چشمش به این واژه یا ستون می افتد، درنگ کند، باخود بگوید شاید در این ستون نکته ای وجود داشته باشد که به درنگی و خواندنی بیارزد یا به قول حافظ به لهجه شیرازی « کرا »کند! ابتکار این انتخاب و واژه از من نیست. عنوان « وقفه» را سال ها پیش در يكي از روزنامه های غیر مشهورعربی در طنجه ديده بودم. البته ريشه اين ايده به فردوسی نیز می رسد. در بیان ماجراهای بزرگمهر فرزانه با انوشیروان بیدادگر، هنگامی که انوشیروان راه و رسم و ویژگی های فرزانگی و بزرگی را از بزرگمهر می پرسد:
چنین داد پاسخ که آهستگی
خردمندی و شرم و شایستگی
این چهار ویژگی هنگامی که در کنار هم قرار می گیرند و شخصیت کسی را می سازند، حالا بیا و تماشا کن! از تماشای چنین انسانی و چنان فرزانگی سیراب نمی شویم. او همان روشن رایی ست که در جستجویش بوده و هستیم.
دل که آئینه صافی است غباری دارد
از خدا می طلبم صحبت روشن رایی
انوشیروان گُنجایی و توانایی فهم و درک شخصیت فرزانه بزرگمهر را نداشت. او را به زندان افکند و آزار داد. سرانجام بزرگمهر با درنگ و آهستگی به داد انوشیروان بیدادگر رسید! امپراتور روم سه مجسمه آدمک طلای ناب - نه مطلا- برای انوشیروان فرستاده بود، تا دانایان ایران تشخیص دهند کدام یک ارزش بیشتری دارد. هر چه جستجو کردند، دیدند هیچ تفاوتی در وزن و در شمایل آدمک ها یا مجسمه های طلا وجود ندارد. مشاوران انوشیروان گفتند شاید، بزرگمهر بتواند، تفاوت را بیابد. او را از زندان آوردند. چشمانش در تاریکی و تنگنای زندان نیمه نابینا شده بود. آدمک ها را تحویل گرفت. گفت بررسی می کنم. بعد از مدتی گفت: این یک ارزش بیشتری دارد! پرسیدند چرا؟ گفت، با سیمی نازک، از سوراخ ریزی که در گوش مجسمه بود، درون مجسمه را کاویدم. سر سیم یکی از مجسمه ها از دهانش خارج شد. او کسی است که تا سخنی را می شنود، بیدرنگ روایت می کند. دومی، سر سیم از گوش دیگرش خارج شد. او از این گوش می شنود و از گوش دیگرش رها می کند. مجسمه سوم، سر سیم از گوش که عبور کرد، به میان سرش به مغزش رسید، بعد به سمت دهانش راه یافت. او سخنی را که می شنود در باره اش تأمل می کند، سخن را هضم می کند و پس از درنگ بر زبان می آورد! درنگ! جهان به روایت فردوسی در داستان پادشاهی منوچهر: « سرای درنگ است…»
ستون درنگ، سراچه درنگ است. درنگی در ساحت فرهنگ و اندیشه و اجتماع، شاید هم گاهی به ندرت و یا به ضرورت با طعم پرّان فلفل سیاست!
**********
روزنامه اعتماد


سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (0)