اسلامی ندوشن را از یاد نمی بریم!


استاد دکتر محمد علی اسلامي ندوش متولد ۱۳۰۳ خورشیدی پر کشید و به تعبير خیام:
ساقی چو از این دیر کهن درگذریم
با هفت هزار سالگان سربه سریم
اسلامی ندوشن دل در گرو مهر این دیر کهن داشت. نماد دلبستگی او به ایران و فرهنگ و زبان و ادبیات ایران، فردوسی و شاهنامه بود. کتاب های متعدد و متنوعی در باره شاهنامه نوشت. از جمله «نامه نامور» و« داستان داستان ها» و «زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه» دغدغه های خود را در باره ایران از جمله در کتاب : «ایران را از یاد نبریم» و « ایران چه حرفی برای گفتن دارد؟» مطرح کرد، مواردی که بر شمردم، تنها گوشه ای از آثار متنوع اسلامی ندوشن است. در آثار او چند ویژگی به شکل بسیار متمایز شایسته توجه، به ویژه توجه نسل جوان ماست:
یکم: ایران دوستی اسلام ندوشن، مبتنی بر دانش و آشنایی عمیق با زبان و ادبيات و تاريخ ایران بود، اگر او چنین دستمایه غنی و ژرفی در شناخت تاريخ و فرهنگ ایران نداشت، نمی توانست در تبیین ایراندوستی تا به این حد موفق و ممتاز باشد. در واقع با خوانش هر کتاب او، هم شعله ایران دوستی در جان و ضمير ما زنده و برافروخته و مانا می ماند و نیز بر ساحت دانش و دانایی ما می افزاید.
دوم: بدون اغراق و گزافه گویی، اگر نگویم اسلامی ندوشن، زیباترین و فرخنده ترین نثر پارسی را در روزگار ما نوشت و به یادگار گذاشت، می توان نثر او را حداکثر در کنار یکی دو نویسنده دیگر به عنوان نثر شاخص و معيار تلقى کرد. در نثر زنده و پرتکاپو و گرم او، گویی واژه ها لبخند می زنند، حسرت می خورند، از جای بر می خیزند و خواننده را شیدا و مست می کنند. کاری که نثر بیهقی در تاریخ خود، یا نثر سورآبادی در تفسیر خویش و یا غزلستان حافظ با جان ما می کند. کتاب: « روزها، سرگذشت» که در چهار جلد منتشر شده است، در حقیقت زبان و ادبيات فارسی را گامی فراتر برد. بسیاری کتاب ها در روزگار ما منتشر می شود، اما نه بر زبان و نه بر اندیشه چیزی می افزاید و نه در گذار سال ها و دهه ها خواهد ماند. نکته اینکه در همان کتاب روزها، با میناگری، اندیشه ایران دوستی و پیوند با زبان و ادبیات و سرمستی در ساحت شاهنامه و مثنوی و ديوان سعدی و حافظ و رباعيات خیام، جریان دارد. خواننده سرگذشت بسیار گرم و شتابنده و رنگارنگ اسلامی ندوشن است، اما در پایان کتاب می بیند، شاهنامه و فردوسی و ایران در ذهن او جلوه دیگری دارد.
سوم: اسلامی ندوشن مترجم و نویسنده و پژوهشگر ارجمندی بود، اما می دانست که می بایست، با کار جمعی اندیشه ایران دوستی و ترويج زبان و ادبيات را گسترش داد. انتشار فصلنامه هستی و تاسيس «ایران سرای فردوسی»، از جمله ابتکارهای درخشان او بود. آخرین باری که ایشان را دیدم. یاد باد آن روزگاران یاد باد! جلسه شورای ایران سرای فردوسی در خانه ایشان بود. روانشاد استاد محمد شجریان، داوود هزاره موسیقی و آواز ایران و استاد استادان دکتر شفیعی کدکنی هم بودند. اسلامی ندوشن وقتی از شاهنامه و فردوسی سخن می گفت، گویی سخن از آشنای آشنایان بود. سخن از فردی که از پدر نزدیکتر و آشناتر است. او این شور و دلبستگی و دلدادگی روشن را در آثار خود بر جای نهاده است.
چهارم: اسلامی ندوشن اهل سفر و سیاحت و دقت در احوال دیگر مردمان و کشورها بود. گفت: مهمان خانم مارگارت تاجر بودم. وزير آموزش و پرورش بود. صحبت که تمام شد گفت، وقت ناهار است، ازپنجره اتاق وزير آن سوی خیابان یک ساندویج فروشی را نشان داد و گفت، من گاهی از همانجا ساندویچ می گیرم. شما دفتر من باشید، تا بروم و ساندویچ بگیرم و بیاورم! رفت و گرفت و آورد…
مهمان امپراتور ژاپن بودم، گفت الان عکسهای دوران جوانی ام را نشانتان می دهم.رفت بقچه کوچکی را از توی کمد آورد و گفت: من البوم ندارم!»
اسلامی ندوشن این سادگی ها و مردمداری ها را با تشریفات مقامات در ایران قياس می کند. با زبان بی زبانی به ما می گوید که ترقی و اعتلا در تشریفات و خود بزرگ بینی نیست.
او خود همين بود! سلوک و گفتارش مثل نثرش آراسته و ساده و روان و صمیمی بود. از نام او و یاد او عطری در خاطره ها مانده است. ما که سخن ها را می شنویم، می بابیم که سخن او بسی شنیدینی است. ما که ایران را از یاد نمی بریم. اسلامی ندوشن را از یاد نخواهیم برد، نامش ماندگار و آوازه اش در آثارش مانا.
*****
روزنامه اعتماد، روز شنبه ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۱

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (0)