سایه:پنجره ی تماشای جان و جهان

هوشنك ابتهاج، پنجره ای رو به مشرق برای تماشای جان و جهان بود.
چه مبارك است این غم که تو در دلم نهادی
به غمت که هرگز این غم ندهم به هیچ شادی
چه خیال می توان بست و کدام خواب نوشین
به از این درِ تماشا که به روی من گشادی!
تماشا!؟ واژه شگفت انگیزی است هم از سفر حکایت می کند و هم از دیدن. گویی ما در عمر خود، فرصتی برای تماشای جهان و جان و هستی داریم. تماشای طبیعت نیز در چنین ساحتی معنی پیدا می کند.
هنوز منظومه بانگ نی، سایه منتشر نشده بود. با محمد زهرایی مدیر نشر کارنامه مهمان سایه بودیم. در خانه کوچکش در تهران، آشپزی هم کرده بود. لطيف و گوارا. همان شب تا دیر هنگام ابیاتی از بانگ نی را خواند. وقتی خواند:
آذرخش از کوه می آمد فرود
چون سواری سرخ بر اسبی کبود
اگر نگویم این بیت زیباترین تصویر و تابلو آفرینندگی در زبان و ادبیات ماست، بدون تردید از نوادرست. ببینید سایه ما را به تماشای آدرخش برده است، چه تابلو حیرت انگیزی در برابرمان قرار داده است. از همان شب، همیشه سایه با همین بیت در زهنم تداعی می شد و می شود.
سایه، این توانایی را داشت؛ که می توانست احساس خود را در موسیقی کلام نقش کند. البته با فروتنی که شیوه او بود، گاه می گفت: « من نمی توانم آنچه را احساس می کنم، تماما در کلمات نشان دهم.» اما آشنایان شعر سایه خوب می دانند که او در تصویر سازی و نقش اندیشه و احساس، نظیری ندارد. ببینید:
به سر بلندت ای سرو، که دراین شب زمین کن
نفس سپیده داند که چه راست ایستادی!
او از جوانی دل در گرو آزادی و عدالت سپرده بود. وفادار ماند. بانگ نی او، بازتاب و پژواک این باور و عهدست. باور و عهدی که سایه با صداقت و صمیمیت و حقیقت طلبی آمیخته بود. او چشم و گوش موسیقایی داشت. در خانه اش یک بار این رباعی خیام را خواند:
ای کاش که جای آرمیدن بودی
یا این ره دور را رسیدن بودی
کاش از پی صد هزار سال از دل خاک
چون سبزه امید بر دمیدن بودی
ره دور، را با موسیقی ویژه ای خواند. شبیه ره دووووور… هزار سال را نیز، شبیه: هزاااااار سااااال. آنگاه گفت ببین در این مصراع آخر، که سخن بر سر عمر کوتاه سبزه است:
چون سبزه امید بر دمیدن بودی… موسیقی شعر با شتابی به کوتاهی عمر سبزه بر محدوده لبها و لب بر هم زدن ها شکل می گیرد.
سایه چنین میناگری هایی را در حافظ سایه، به عنوان گنجینه ای از ذوقی سرشار و نکته یابی نادر به یادگار گذاشته است. یادش عزیز.
******
روزنامه شرق، پنجشنبه ، ۲۰ مرداد ۱۴۰۱

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (0)