مسافر سنت در هزاره سوم!


عنوانی که خواندید، عنوان کتاب تازه (۱) روحانی نام آشنا و دلپسند جوانان و مردمان، محمد رضا زائری است، که هم دکتر است و هم حجت الاسلام! تلفيق دکتر و حجت الاسلام هم خود نشانی از مدرنیته و سنت دارد، هر چند دکترای ایشان به لحاظ موضوع و دانشگاه، ريشه اش در آب و خاک و حال و هوای سنت است. کتاب روزنوشت های یک سال نویسنده است. دیده اید گاه از تصویر برشِ عرضی تنه درخت و تعداد حلقه ها، و رنگ و نوع حلقه ها، که مانند بابوشکا، عروسک های مشهور روسی یکدیگر را در آغوش گرفته اند، می توان درخت را شناسایی کرد؟ یادداشت های روزانه، یک سال، برشی از زندگی معاصر است. نام و نشان راویان، و نیز زمان و مكان دقيق روایت ها، مشخص نیست، همین نکته به روایت ها، ماهیتی فرا شخصی، فرا مکانی و فرا زمانی داده است، می تواند هرکسی، در هر جا و هر گاه، راوی چنین روایتی باشد. البته چنین تکنیک و یا شیوه ای شناخته شده است. مثلا در « داستان پادشاه و کنیزک » در مثنوی، که سنگ بنای همه داستان های مثنوی است، نام و نشان، پادشاه و طبیبان درباری و کنیزک و زرگر سمرقندی و طبيب الهی را نمی دانيم. اما می دانيم آن ها از هر نام خاصی، واقعی ترند. به همین دلیل روایت محمد رضا زائری، در حصار یک شخص و یا حتی یک تیپ شخصیتی و شهر و زمان باقی نمی ماند. در هر روزنوشت، نکته ای وجود دارد، که شما را در اندیشه فرو می برد. گاه از تلخی اش، اندوهگین می شوید، که چرا؟‌کاش می شد کاری کرد. و گاه از شیرینی اش، با تمام وجود شادمان و خندان می شویدکه: خدا راشکر، هنوز محبت و وفا در جامعه و وطن ما معدوم نشده است، چنانکه عبدالواسع جبلی در شکایت روزگار و بی وفایی مردم، عصر خود را روایت کرده است:
منسوخ شد مروّت و معدوم شد وفا
وز هر دو نام ماند چو سیمرغ و کیمیا
البته در بیت آخر، این شکوائیه، عبدالواسع جبلی، با تابش آفتاب امید و محبت، راه را نشان می دهد که مبادا، تلخی های زمانه عسرت، و قدرناشناسی و بی وفایی ها، ما را از دوستی خسته و بی زار کند. می گوید:
مرد آن بود که روی نتابد ز دوستی
لو بُسَّت الجبال او انشَقّتِ السَّماء
اگر کوه ها آوار و ریز ریز شوند و سقف اسمان بشکافد و فرو ریزدو نبایست از دوستی دست برداشت! دوستی و دوست داشتن، گوهر دین و حقیقت ایمان و دینداری است. پیامبر عزیز ما که همیشه در اندوهِ رنج مردمان بود، هدف بعثت خود را تمامیّت بخشیدن به مکارم اخلاق می دانست. مکارم اخلاق جوهرش دوستی و دوست داشتن است و : «هل الدّین الّا الحُبّ؟» این دوستی، در سخن خلاصه نمی شود، وقتی نویسنده، روایت می کند که در ایستگاه مترو، چمدان پیرزن ناتوانی را برایش حمل می کند. همین روایت از نگاه همان پیرزن، از نگاه مردمی که شاهد این صحنه بوده اند، از نگاه ما خوانندگان کتاب، روایت دوستی و محبت و كرامت است. بدون تعارف، بدون مجامله، بايست با حسرت پذیرفت و با صدای بلند گفت، اکثریت روحانیون ما، که راهی به قدرت و ثروت و شهرت پیدا کرده اند، از مردم فاصله گرفته اند. به همین دلیل تا روحانی و یا به ویژه امام جمعه ای، مثل امام جمعه تبريز یا اهواز، حال و هوایی مردمی پیدا می کند، محبوب مردم می شوند. کتاب آقای زائری در بین سطورش، هشدار و زنگ بیدارباش هم هست. راه را گم نکنیم! از تعریض ها و یا حتی ناسزا های مردمی که دشواری ها، تابشان را برده و خسته شده اند، خسته نشویم و چهره در هم نکشیم. زخم ها را نپوشانیم. معالجه کنیم. زخم های مردم را درست ببینیم. شفقت داشته باشیم:
« صبح خبر بزرگترین و تازه ترین اختلاس را می خوانم و عصر توی ترافیک پلیس را می بینم که موتورها را نگاه می دارد، جوانی که موتورش را گرفته اند التماس می کند که وسیله روزی زن و بچه ام را نبرید!» ( ص/۳۱)
از این نکته ها، در کتاب فراوان می بینید و :« نکته ها چون تیغ پولاد است تیز!» کتاب هم برای روحانیون می تواند، عبرت آموز باشد و هم برای مسئولان، مسئولانی که در کسوت روحانیت اند، دیگرحسابشان ویژه است. در روزگار نوجوانی و جوانی نسل ما، روحانیون با مردم آمیخته و از درد و زندگی مردم با خبر بودند. سینه ای گشاده و شکیبایی لازم را برای شنیدن سخنان مردم داشتند. اگر این مرجعیت معنوی و اخلاقی آسیب ببیند، جامعه دچار ناهنجاری و تشویش و حتی گسیختگی خواهد شد. تحرکی که در بدن ماست، به اعتبار سیستم، عصب و گردش خون و اکسیژن در تن ماست. اگر سیستم عصبی ما آسیب ببیند و درد را درست منتقل نکند. ناگاه شاهد توقف زندگی خواهیم بود.
«مسافر سنت در هزاره سوم»، مصداق روشنی است از همان باور که : «کوچک زیباست.» و نیز« زیبایی، سادگی است.» روزنوشت ها هم کوچکند و هم ساده. به همین اعتبار، در ذهن خواننده می ماند. کتاب خوب، همان است که شما را ترک نمی کند!

پی نوشت:
****
(۱) محمد رضا زائری، مسافر سنّت در هزاره سوم، اصفهان، نشر آرما، ۱۴۰۱
****
روزنامه اعتماد، شنبه ۱۹ شهریور ۱۴۰۱

سیدعطاءالله مهاجرانی | لینک ثابت | نظر (0)